Geschiedenis en tijdslijn

Akte van Bisschop NICOLAS van KAMERIJK dd 12- 07-1264


Nicolaus, bisschop van Kamerijk bij Gods genade, aan allen die deze akte lezen: Onze Zegen in de Heer!

Het zij de gemeenschap bekend dat wij, met instemming van onze beminde Zoon in Christus, de Abt van Eename, patroon van Deurne en Borsbeek, tot de scheiding van voornoemde kerken hebben besloten, aangezien één enkele priester moeilijk de twee plaatsen samen kan bedienen.

Door onze Antwerpse deken hebben wij de waarde en de lasten der bedoelde kerken laten nagaan. Uit dit onderzoek is gebleken dat de parochie van Borsbeek- die van de parochie van Deurne, haar moederparochie, wordt gescheiden - aan inkomsten en reeds genoten en nog te genieten voordelen, jaarlijks de waarde van 10 pond Leuvens zal ontvangen tot ondersteuning van de aldaar benoemde pastoor of diens plaatsvervanger, waarbij de parochie van Deurne niettemin haar onderhoud zal kunnen blijven verzekeren.

Omwille van deze omstandigheden, uit godsvrucht en noodzaak en ten einde de zielenzorg waarvoor wij ambtshalve instaan, naar best vermogen te kunnen behartigen, keuren wij de splitsing in 2 parochies goed en bekrachtigen haar, met ons gezag, door deze akte, voorzien van ons zegel.

Op zaterdag na het octaaf van de Apostelen Petrus en Paulus, 1264 te Fontaine-l’Évȇque.

Transcriptie van de stichtingsakte, regel per regel

  1. Nicolaus, Dei gratia Camaracensis episcopus, presentes litteras inspecturis salutem in Domino.Noverit universitas
  2. vestra quod cum de consensu dilecti in Christo filii abbatis Eyhamensis patroni de Dorne et Berse-
  3. beka, ad divisionem dictarum ecclesieru ex causa necessaria ; utpote solus presbiter in dictis locis commode
  4. nequeat deservire, procedi fecimus, et de valore et onere dictarum ecclesiarum per decanum
  5. Antwerpiensem auctoritate nostra inquisitionem fieri diligencius, nobisque constet per eandem inquisitionem quod par-
  6. rochia de Bersebeka, que ab illa de Dorne tanquam a matrice ecclesia separatus, habeat in redditibus
  7. et proventibus, tam ad presens assignatis quam etiam assignandis, annuatim ad valorem decem
  8. librarum Lovaniensium ad sustentationem persone sive vicarii ibidem instituti, alisque nicholominus par-
  9. rochia de Dorne predicta in sus sufficientia remanente. Attendentes predicta, cum hoc eciam piet-
  10. as suadeat, necessitas imperet et requirat animarum periculis prout nostro incumbit officio pro
  11. viribus obviare cupientes, divisionem hujusmodi parrochiarum ratam habemus et accep-
  12. tem, easque auctoritata nostra tenore presentium confirmantes. In cujus rei testimonium presenti-
  13. bus litteris sigillum nostrum duximus apponendum. Actum et datum apud Fontanas anno
  14. Domini M° CC° LX° quarto, sabbato post octabas apostolorum Petri et Pauli.
In 1185 ging het altaar van Deurne door een schenking over naar de abdij van Eename. Er wordt verondersteld dat er in die periode reeds een kapel was in een uithoek van die parochie, nl. te Borsbeek. Sporadisch zal een geestelijke van Deurne er de mis hebben opgedragen.

Het duurt echter nog tot 1232 voor er echt sprake is van de oprichting van een kapel die aan St. Jacobus de Meerdere was toegewijd, in die tijd de modeheilige bij uitstek. Vermoedelijk was het Willem Nose, een Antwerps grondbezitter, die aan de basis van de oprichting van die kapel lag.

Rond die tijd groeide het inwonersaantal van Deurne en Borsbeek behoorlijk. Dat leidde er uiteindelijk toe dat op 12 juli 1264, te Fontaine l’ Eveque (Henegouwen), door bisschop Niklaas van Kamerijk de scheidingsakte werd opgesteld tussen de kerk van Deurne en haar kapel te Borsbeek, waardoor deze tot zelfstandige parochiekerk wordt verheven.

Net zoals de parochie van Deurne blijft de nieuwe parochie als zelfstandige parochie onder het patronaat van de abdij van Eename. En dit duurt nog 133 jaar, tot op het moment dat de abdij van Eename haar goederen, rechten en rechtsbevoegdheden in Borsbeek en Deurne verkoopt aan de abdij van St. Michiel te Antwerpen. En zo komen de beide parochies onder de bevoegdheid van de Norbertijnermonikken (witheren) van Antwerpen. Voortaan stellen zij de pastoors van Borsbeek aan. Zij zullen dit blijven doen tot 1828. Gedurende 5 eeuwen zullen de witheren, de Norbertijnse spiritualiteit mee naar Borsbeek brengen. Een spiritualiteit die excessen schuwt, de realiteiten waarneemt en de nadruk legt op “de goedheid tot elkander”.

Tijdens de beeldenstorm van 1566 bleef onze kerk gespaard door het onverschrokken optreden van Jonker van der Schragen, schout van Cantincrode, Mortsel, Borsbeek en omliggende onafhankelijkheden. Een jaar later echter, vermoedelijk op 18 februari 1567, werd de kerk toch getroffen door de vernielzucht van een bende die ook lelijk had huisgehouden in de kerken van Deurne en Wommelgem.

In 1828 verlieten de Norbertijnermonniken onze gemeente, na er ruim 5 eeuwen de zielzorg van onze parochie te hebben waargenomen. Van de eerste seculiere pastoor Z.E.H. Jacobus Koene is zeer weinig geweten. Hij overleed immers reeds in 1829.

Van zijn opvolger, Z.E.H. pastoor Mortiers (1829-1869) weten we des te meer. Uit de geschriften die hij ons naliet blijkt dat hij een man was van orde en stiptheid. Een edel priester die zich met hart en ziel aan de hem toevertrouwde parochie schonk en dan ook ieders achting genoot. Onder zijn beleid kende ons parochieleven een grote bloei en tal van initiatieven die de eredienst ten goede kwamen, hebben we aan hem te danken.

Door deze pastoor werd ook de Broederschap van het H. Sacrament gesticht. Aan hem danken we ook de verfraaiing van de kerk en het kerkhof en de aankoop van een nieuw orgel en twee nieuwe klokken.

Onder Pastoor De Herdt(1869-1889) werden de eerste brandglasramen geplaatst in onze kerk.

Beurtelings afhangend van de dekenij Antwerpen, Lier, weer Antwerpen en Kontich, kwam Borsbeek in 1873 onder de dekenij Deurne, waaronder het ressorteerde tot 1973. Vanaf toen behoren wij met onze parochie tot de dekenij Wijnegem.

Een apart verhaal binnen de geschiedenis van ons kerkgebouw is het verhaal van de torenspits. Die werd tot tweemaal toe afgebroken en telkens opnieuw opgebouwd.

De eerste afbraak dateert van 7 oktober 1914 toen de toren werd opgeblazen omdat de spits een richtpunt was voor de vijand tijdens WO I. De spits werd opnieuw opgebouwd in 1924.

Reeds 17 jaar later, in 1941,werd hij door de Duitse bezetter opnieuw afgebroken. In 1943 en 1944 roofden zij ook nog de klokken uit de klokketoren. Na de oorlog werden er twee klokken overgebracht vanuit de St. Hubertuskerk in Berchem naar Borsbeek.

Op 25 november 1951 werden door Mgr. De Smedt, bijgestaan door E.H. Willy Mortelmans en E.H. Segers, de nieuwe eigen klokken ingewijd.

Wat de heroprichting van de torenspits betreft moeten we wachten tot het einde van de jaren negentig wanneer het gemeentebestuur van de restauratie van de kerktoren gebruik maakt om in één keer een nieuwe torenspits bovenop te plaatsen. Zo had de kerk na meer dan vijftig jaar weer haar spitse toren.

Ondertussen was onder Pastoor Hendrickx de kerk grondig verbouwd en vergroot. Begin augustus 1958 begonnen de graafwerken en op zaterdag 12 december 1959 werd door Mgr. Schoenmaeckers de vernieuwde St. Jacobuskerk ingewijd.

In 1938 werd de kapelanie St. Jan Berchmans bij koninklijk besluit gesticht. Door het uitbreken van WO II kon de voorlopige kapel slechts in 1948 gebouwd worden. Deze kapelanie werd door Kardinaal Van Roey tot zelfstandige parochie verheven op 1 mei 1957. In deze parochie leverden de paters Assumpsionisten de priesters.

Nadat Pastoor Hendrickx onze parochie verliet werden ook in onze parochie de priesters geleverd door de Assumpsionisten. De eerste pastoor uit hun orde in onze parochie was Pater Bruno Bastiaans, die pastoor was van 1974 tot in 1995. Zijn opvolger is Pater Filip Deploige. Pater Filip die in 1989 pastoor werd in onze parochie en in 1990 deken van de dekenij Wijnegem, heeft sinds enkele jaren ook de beide parochies van Wommelgem onder zijn hoede gekregen. Sinds januari 2014 is hij echter teruggeroepen door zijn congregatie om in Leuven andere taken op zich te nemen.

Sinds 2004 is er een reorganisatie doorgevoerd in het bisdom Antwerpen. De dekenij Wijnegem is nu een federatie van parochies geworden in de dekenij Noorderkempen. In deze federatie horen de parochies van Borsbeek, Wommelgem en Wijnegem.

Als U meer wil weten over de geschiedenis van onze parochie kunt U altijd één van de boeken over de parochie raadplegen die te vinden zijn in de gemeentelijke bibliotheek van Borsbeek. Adres en openingsuren zijn te vinden op de website van de gemeente Borsbeek: www.borsbeek.be.

Op de website van DocC Borsbeek kunt u bovendien meer info vinden over de geschiedenis van de gemeente en de parochie: klik hier.